Het zenuwstelsel

Wat is het?

Het bewegingsapparaat wordt ‘aangestuurd’ door het zenuwstelsel. Omdat het bewegingsapparaat en het zenuwstelsel dus nauw met elkaar in verbinding staan, hier een uitleg van de werking van het zenuwstelsel.

De hersenen, het ruggenmerg en de zenuwen in de rest van het lichaam vormen samen het zenuwstelsel. Het zenuwstelsel zorgt voor verbindingen tussen de verschillende hersengebieden onderling, en tussen de hersenen en de rest van het lichaam. Het zenuwstelsel speelt een coördinerende rol bij alle handelingen zoals het aansturen van de spieren, het verwerken van zintuigelijke prikkels en de emotionele en verstandelijke processen.  Het wordt onderverdeeld in het centrale zenuwstelsel, het perifere zenuwstelsel en het autonome zenuwstelsel

CENTRALE ZENUWSTELSEL
Het centraal zenuwstelsel bestaat uit de grote hersenen, de kleine hersenen, de hersenstam en het ruggenmerg.

Grote hersenen
De grote hersenen (ook wel cerebrum genoemd) omvatten het grootste deel van de menselijke hersenen. De grote hersenen verwerken impulsen van sensorische zenuwcellen en reguleren vrijwillige bewegingen. In de grote hersenen vinden ook de emotionele en verstandelijke processen plaats zoals logisch redeneren, plannen, geheugen en en emotie. De grote hersenen zijn rimpelig, de geplooide schil heet de hersenschors, ook wel cortex genoemd.

Kleine hersenen
De kleine hersenen, ook wel cerebellum genoemd, zijn ongeveer even groot als een perzik en liggen onder en achter de grote hersenen. De kleine hersenen coördineren de bewegingen en bewaren het evenwicht. Ze zorgen ervoor dat men de verschillende waarnemingen en bewegingen goed kan combineren en ze regelen het aan- en ontspannen van de spieren.
(Een simpele test om te kijken of er sprake is van beschadeging in de kleine hersenen is te vragen of iemand met de ogen dicht met zijn wijsvinger het puntje van de neus aan kan ralen. Als het puntje wordt gemist, kan dit duiden op beschadiging of intoxicatie zoals alcoholgebruik.

Hersenstam
De hersenstam, ook wel truncus cerbri genoemd, verbindt de hersenen met het ruggenmerg. Via de hersenstam worden vitale levensfuncties geregeld zoals bewustzijn, de hartslag, ademhaling, lichaamstemperatuur en bloeddruk. Dit deel is ook verantwoordelijk voor de automatische reflexen.

Het ruggenmerg
Het ruggenmerg is een bundel van zenuwbanen in de wervelkolom die prikkels geleiden van de hersenen naar het lichaaam en terug. Zo ontvangt het ruggenmerg ‘gevoels’-informatie die afkomstig is van de huid, de gewrichten en van de spieren van de ledematen het het torso. Ook stuurt het ruggenmerg de bewegingen van de ledematen en torso aan.

Vanuit het ruggenmerg treden tussen de wervels door steeds twee bundels zenuwvezels naar buiten die zorgen voor de communicatie tussen de hersenen en de rest van het lichaam.

PERIFERE ZENUWSTELSEL
Het perifere zenuwstelsel bestaat uit motorische en sensorische zenuwen. De motorische zenuwen geven informatie van de hersenen aan de spieren door. De sensorische zenuwen geven informatie aan de hersenen door over pijn, warmte, kou en de positie van ledematen, ook wel zintuigelijke waarnemingen genoemd.

Er zijn twaalf paar hersenzenuwen die rechtstreeks uit de onderkant van de hersenen komen die de hersenen vooral het hoofd en de nekstreek verbinden. Daarnaast zijn er 31 paar ruggenmergzenuwen die zich vanonder de wervels vertakken door heel het lichaam.

AUTONOME ZENUWSTELSEL
Onderdeel van het perifere zenuwstelsel is het autonome zenuwstelsel (ook wel vegetatieve stelsel genoemd). Dit vegetatieve zenuwstelsel verzorgt de regeling van orgaanfuncties zoals de bloedsomloop, ademhaling, uitscheiding en stofwisseling.

De taak van het vegetatieve zenuwstelsel is om het ‘interne milieu’ oftewel ons ‘binnenste’ constant te houden. Ook zorgt het ervoor dat de werking van de inwendige organen aangepast wordt aan de situatie in de omgeving. Hiervoor heeft het lichaam twee regelsystemen namelijk de sympaticus en de parasympaticus. Deze delen kunnen niet tegelijkertijd werken.

Het sympaticus systeem zorgt ervoor dat het lichaam zich aanpast aan inspanningen en stress situaties. Dan:
• stijgt de bloeddruk
• versnelt de ademhaling
• versnelt de hartslag
• verhoogt de zweetproductie
• verhoogt het bloedsuikergehalte en de adrenaline afscheiding
• de pupillen zijn verwijdt en de bloedvaten in de huid zijn vernauwd
• de spijsvertering wordt geremd

Het parasympaticus systeem zorgt voor het herstel van het lichaam door:
• verhoging van de darm- en blaasactiviteit
• vermindering van de hartslag
• verlaging van de ademhalingfrequentie
• daling van de bloeddruk
• de pupillen zijn vernauwd
• de bloedvaten in de huid zijn verwijd
• de darmactiviteit wordt gestimuleerd

Het sympathische stelsel werkt dus bij activiteit en het parasympathische stelsel werkt bij rust.


Problemen, ziektes en aandoeningen

Er zijn diverse ziektes waarbij het zenuwstelsel is aangedaan. Dit zijn neurologische ziektes, bekende voorbeelden hiervan zijn Multiple Sclerose, epilepsi en de ziekte van Parkinson. Bij aandoeningen van het bewegingsapparaat kunnen ook een of meerdere zenuwen bekneld zijn geraakt. Deze staan hieronder bij gerelateerde onderwerpen.

Bronnen: Kenniscentrum AKB
Gerelateerde onderwerpen